Akvakulturada təhlükəsiz gələcək: Balıq təsərrüfatınızı aqrar sığorta ilə qoruyun

Bir gecədə illərin əməyi məhv ola bilər...

Akvakultura dünyanın ən sürətlə inkişaf edən kənd təsərrüfatı sahələrindən biridir. Azərbaycanda da balıqçılıq və akvakultura təsərrüfatları ildən-ilə genişlənir, yeni investisiyalar yatırılır, istehsal artır. Lakin bu sahənin özünəməxsus bir reallığı var: fermer bütün texnoloji tələblərə əməl etsə belə, bir sıra risklər onun nəzarətindən kənarda qalır.

Təsəvvür edin: bir neçə saat ərzində baş verən kütləvi zəhərlənmə nəticəsində hovuzlarda minlərlə balıq tələf olur. Güclü fırtına qəfəsləri zədələyir. Yanğın elektrik sistemini sıradan çıxarır. Vəhşi heyvanların hücumu nəticəsində ciddi itkilər yaranır. Belə hallarda fermer yalnız məhsulunu deyil, həm də aylardır, bəzən illərlə qoyduğu sərmayəni itirə bilər.
Məhz buna görə dünyanın inkişaf etmiş akvakultura ölkələrində sığorta artıq seçim deyil, biznesin ayrılmaz hissəsi hesab olunur.

Dünya təcrübəsi nə deyir?

Akvakultura sektorunda risklərin miqyası düşündüyümüzdən daha böyükdür.
Norveç dünyanın ən böyük qızılbalıq istehsalçılarından biridir. 2025-ci ildə ölkənin balıqçılıq təsərrüfatlarında milyonlarla balıq müxtəlif səbəblərdən tələf olmuş, bəzi növlər üzrə ölüm göstəricisi 14–20 faiz arasında dəyişmişdir. Əsas səbəblər sırasında xəstəliklər, ekoloji dəyişikliklər və əlverişsiz hava şəraiti göstərilir.
Reutersin məlumatına görə, Norveçdə sərt qış şəraiti, meduza hücumları və iqlim dəyişikliklərinin təsiri nəticəsində bəzi təsərrüfatlarda rekord ölüm göstəriciləri qeydə alınmışdır.

Avstraliyanın Tasmaniya bölgəsində isə 2025-ci ildə 4 milyondan çox qızılbalıq yüksək temperatur və oksigen çatışmazlığı səbəbindən tələf olmuşdur.

BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatı (FAO) bildirir ki, Avropada akvakultura sığortasının inkişafına məhz xəstəliklər, ekstremal hava hadisələri və digər gözlənilməz risklər təkan vermişdir. Bu gün Avropanın əksər iri akvakultura şirkətləri sığortanı biznesin əsas risk idarəetmə alətlərindən biri hesab edirlər.

Qonşu ölkələrin təcrübəsi

Azərbaycan üçün xüsusilə maraqlı nümunələrdən biri Türkiyədir.

Türkiyədə dövlət dəstəyi ilə həyata keçirilən akvakultura sığortası sistemi balıqçılıq təsərrüfatlarını xəstəliklərdən, çirklənmə və zəhərlənmələrdən, təbii fəlakətlərdən, yırtıcı heyvanların hücumlarından və digər risklərdən qoruyur. Sığorta haqlarının əhəmiyyətli hissəsi dövlət tərəfindən qarşılanır.
Türkiyənin akvakultura sektoru ildə milyardlarla lirə dövriyyə yaradır. Sektorun inkişafında sığortanın mühüm rol oynadığı vurğulanır və son on ildə yalnız sığorta ödənişləri üzrə yüz milyonlarla lirəlik zərərlər kompensasiya edilmişdir.

Bu təcrübə göstərir ki, sığorta fermerin gəlirini qorumaqla yanaşı, bank maliyyələşməsinə çıxışını asanlaşdırır, investisiya risklərini azaldır və sektorun dayanıqlı inkişafına xidmət edir.

Azərbaycanda akvakultura məhsulları hansı risklərdən sığortalanır?

Aqrar sığorta çərçivəsində akvakultura məhsulları aşağıdakı əsas risklər üzrə sığortalana bilər:

- kütləvi zəhərlənmə nəticəsində balıqların ölümü;
- zəlzələ, torpaq sürüşməsi, qasırğa, fırtına və dolu kimi təbii fəlakətlər nəticəsində balıqların ölümü;
- vəhşi heyvanların hücumu nəticəsində balıqların ölümü;
- yanğının birbaşa və ya dolayı təsiri nəticəsində balıqların ölümü;
- üçüncü şəxslərin hərəkətləri nəticəsində balıqların ölümü.

Bundan əlavə, əlavə sığorta haqqı ödəməklə oğurluq, soyğunçuluq və quldurluq nəticəsində yaranan zərərlər də sığorta təminatına daxil edilə bilər.

Dövlət dəstəyi: sığorta haqqının yarısını dövlət ödəyir

Aqrar sığortanın ən mühüm üstünlüklərindən biri dövlət dəstəyidir.
Fermer sığorta haqqının yalnız bir hissəsini ödəyir. Sığorta haqqının 50 faizi dövlət büdcəsi hesabına qarşılanır.

Bu isə fermerin daha aşağı xərc hesabına daha geniş təminat əldə etməsinə imkan yaradır.
Məsələn, fermer 1 000 manatlıq sığorta haqqı ödəməli olduğu halda, bunun 500 manatı dövlət tərəfindən subsidiyalaşdırılır. Nəticədə fermer cəmi 500 manat ödəməklə təsərrüfatını böyük maliyyə risklərindən qoruyur.

Sığorta müqaviləsi bağlamaq çətindirmi?

Xeyr.

Əsas məqsəd təsərrüfatın təhlükəsizlik standartlarına uyğun fəaliyyət göstərdiyini müəyyən etməkdir.

Bunun üçün:

- suyun keyfiyyəti normativ tələblərə uyğun olmalıdır;
- nasoslarla işləyən sistemlərdə ehtiyat generator və nasos mövcud olmalıdır;
- su kanalları və tullantıların təmizlənməsi sistemi işlək vəziyyətdə saxlanmalıdır;
- dəniz təsərrüfatlarında xəbərdarlıq nişanları quraşdırılmalıdır;
- vəhşi heyvanların hücumuna qarşı qoruyucu tədbirlər görülməlidir.
Daha sonra müstəqil ekspert tərəfindən baxış keçirilir və müvafiq qərar qəbul olunur.
Bu prosedur həm fermerin, həm də sığorta sisteminin maraqlarının qorunmasına xidmət edir.

Sığorta hadisəsi baş verərsə nə etmək lazımdır?

Fermer hadisə barədə 24 saat ərzində məlumat verməlidir.

Bundan sonra:

1. hadisə qeydə alınır;
2. müstəqil ekspert zərəri araşdırır;
3. foto və digər sübutlar toplanır;
4. ekspert rəyi hazırlanır;
5. ödəniş və ya əsaslandırılmış qərar təqdim olunur.

Bu mexanizm şəffaflığın və operativliyin təmin edilməsinə xidmət edir.

Aqrar sığorta niyə vacibdir?

Çünki akvakultura yüksək gəlirli olduğu qədər yüksək riskli sahədir.
İqlim dəyişiklikləri, ekstremal hava hadisələri, su hövzələrinin çirklənməsi, texniki qəzalar və digər amillər bütün dünyada balıqçılıq təsərrüfatlarının fəaliyyətinə təsir göstərir. Son illərdə Norveç, Şotlandiya, Avstraliya və digər ölkələrdə qeydə alınan milyonlarla balıq itkisi göstərir ki, hətta ən inkişaf etmiş təsərrüfatlar belə risklərdən tam sığortalanmayıb.
Aqrar sığorta isə fermerə ən vacib şeyi verir — maliyyə sabitliyi və gələcəyə inam.

Balıqçılıq təsərrüfatı sadəcə biznes deyil. Bu, illərlə formalaşan zəhmət, investisiya və gələcək planlardır.
Bir gözlənilməz hadisə həmin zəhməti təhlükə altına qoya bilər. Aqrar sığorta isə bu risklərin maliyyə yükünü azaltmağa, fermerin fəaliyyətini davam etdirməsinə və təsərrüfatını inkişaf etdirməsinə kömək edir.
Bu gün akvakultura sahəsində uğurlu təsərrüfatların ortaq xüsusiyyətlərindən biri yalnız müasir texnologiyalara deyil, həm də peşəkar risk idarəetməsinə üstünlük vermələridir.
Aqrar sığorta — təsərrüfatınızı qoruyan, gəlirinizi təmin edən və gələcəyə inamla baxmağa imkan verən etibarlı dəstəkdir.

Məqalə Azərbaycan Respublikasının Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinin maliyyə yardımı ilə hazırlanmışdır.

Məqalənin məzmununda əks olunan fikir və mülahizələr müəllifə aiddir və Azərbaycan Respublikasının Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinin rəsmi mövqeyini əks etdirməyə bilər.