Bakıda kanat yolu çəkilsə, küləkli havada nə baş verəcək? - Layihə sual altında

Bakıda sərnişindaşıma üçün kanat yolunun yaradılması gündəmdədir. Hazırda layihə ilkin araşdırma və qiymətləndirmə mərhələsindədir. Marşrutun haradan keçəcəyi, texniki göstəricilər, layihənin icra müddəti və maliyyələşmə məsələləri ilə bağlı hələ yekun qərar verilməyib. Bu haqda “Bakı Metropoliteni” Qapalı Səhmdar Cəmiyyətindən bildirilib.

Bəs kanat yolu Bakının hansı ərazilərində açıla bilər? 

Mövzu ilə bağlı Redaktor.az-a danışan nəqliyyat eksperti Adil Nəbiyevin sözlərinə görə, Bakıda sərnişindaşıma məqsədilə kanat yolunun yaradılması maraqlı və düzgün planlaşdırıldığı halda şəhərin nəqliyyat sistemini tamamlayan alternativ həll ola bilər:

“Amma burada əsas məsələ kanat yolunun sadəcə turistik layihə kimi deyil, real sərnişin tələbatına xidmət edən ictimai nəqliyyat növü kimi qurulmasıdır. Hazırda layihə ilkin araşdırma və qiymətləndirmə mərhələsindədir, marşrut, texniki parametrlər, maliyyələşmə və icra müddəti ilə bağlı yekun qərar yoxdur. Buna görə konkret olaraq kanat yolunun hansı küçə və ərazilərdən keçəcəyini indidən söyləmək düzgün olmaz. Lakin şəhərin relyefi, əhalinin sıxlığı, gündəlik sərnişin axını və mövcud nəqliyyat problemləri nəzərə alınaraq müəyyən istiqamətlər üzərində araşdırma aparıla bilər. Mən hesab edirəm ki, ilk növbədə yüksəklik fərqinin böyük olduğu, avtomobil və avtobusla hərəkətin daha uzun məsafə tələb etdiyi, eyni zamanda metro və digər ictimai nəqliyyat növləri ilə inteqrasiya imkanı olan ərazilərə üstünlük verilməlidir. Məsələn, Bayıl–Dağüstü park istiqaməti, Badamdar qəsəbəsi ilə şəhərin aşağı hissələri arasında əlaqə, eləcə də relyef baxımından mürəkkəb olan bəzi qərb və cənub-qərb istiqamətləri texniki-iqtisadi əsaslandırma zamanı qiymətləndirilə bilər.”

Müsahibimiz diqqətə çatdırdı ki, xüsusilə Badamdar, Bayıl və Səbail rayonunun yüksəklikdə yerləşən yaşayış massivlərində yol infrastrukturu, sərnişin sıxlığı və alternativ nəqliyyat imkanları kompleks şəkildə araşdırılmalıdır:

“Çünki bəzi ərazilərdə iki məntəqə arasında düz xətt üzrə məsafə qısa olsa da, avtomobil yollarının relyefə uyğun dolanbac şəkildə çəkilməsi səbəbindən hərəkət müddəti uzanır. Kanat yolu məhz belə istiqamətlərdə sərnişinlərin vaxtına qənaət edilməsinə imkan yarada bilər. Ancaq qeyd etdiyim istiqamətlər təsdiqlənmiş marşrutlar deyil, yalnız araşdırılması mümkün olan ərazilərdir. Digər tərəfdən, Bakının coğrafi mövqeyi və iqlim xüsusiyyətləri də mütləq nəzərə alınmalıdır. Paytaxt güclü küləkləri ilə seçilən şəhərdir və bu amil kanat yolu layihəsinin həyata keçirilməsində ən ciddi texniki məsələlərdən biri olacaq. Xüsusilə güclü külək zamanı kabinələrin hərəkət təhlükəsizliyi, sistemin dayanıqlılığı, sərnişinlərin təxliyəsi və xidmətin fasiləsizliyi əvvəlcədən hesablanmalıdır. Əgər kanat yolu güclü külək səbəbindən tez-tez fəaliyyətini dayandıracaqsa, bu, gündəlik sərnişindaşıma baxımından ciddi problem yarada bilər. Çünki ictimai nəqliyyatdan istifadə edən vətəndaş üçün əsas meyar təhlükəsizliklə yanaşı, nəqliyyat vasitəsinin etibarlı və vaxtında xidmət göstərməsidir. Bundan başqa, kanat yolunun keçəcəyi ərazilərdə yaşayış binalarının yerləşməsi, torpaq sahələrinin hüquqi statusu, geoloji vəziyyət, sürüşmə təhlükəsi, dayaqların quraşdırılması imkanları və şəhərin memarlıq görünüşünə təsiri də nəzərə alınmalıdır".

A.Nəbiyev qeyd etdi ki, layihənin iqtisadi səmərəliliyi ayrıca qiymətləndirilməlidir:

"Kanat yolunun tikintisi müəyyən mürəkkəb relyefli istiqamətlərdə yeni avtomobil yolunun salınmasından daha məqsədəuyğun ola bilər, lakin bu, bütün marşrutlar üçün keçərli deyil. Tikinti xərcləri ilə yanaşı, avadanlıqların saxlanılması, texniki xidmət, elektrik enerjisi sərfiyyatı, təhlükəsizlik sistemləri və gələcək istismar xərcləri də hesablanmalıdır. Burada əsas suallardan biri də kanat yolunun saat ərzində neçə sərnişin daşıya biləcəyi və həmin istiqamətdə real sərnişin tələbatının nə qədər olmasıdır. Əgər müəyyən ərazidə gündəlik sərnişin axını kifayət qədər yüksək deyilsə, böyük vəsait hesabına kanat yolunun çəkilməsi iqtisadi baxımdan səmərəsiz ola bilər. Digər mühüm məsələ kanat yolunun metro, avtobus və digər ictimai nəqliyyat vasitələri ilə əlaqələndirilməsidir”.

Ekspertin fikirincə, kanat yolunun başlanğıc və son dayanacaqları mümkün qədər mövcud nəqliyyat qovşaqlarına yaxın yerləşdirilməlidir:

“Sərnişin kanat yolundan düşdükdən sonra metroya və ya avtobusa rahat keçə bilməlidir. Əks halda, kanat yolu ayrıca fəaliyyət göstərən nəqliyyat vasitəsinə çevriləcək və şəhərin ümumi nəqliyyat yükünün azaldılmasına ciddi təsir göstərməyəcək. Eyni zamanda vahid ödəniş sisteminin tətbiqi, elektron bilet imkanları, əlilliyi olan şəxslər və hərəkət məhdudiyyətli vətəndaşlar üçün əlçatanlıq, yaşlı insanların və uşaqlı ailələrin təhlükəsiz istifadəsi də layihənin əsas tələblərindən olmalıdır".

Məsələnin məhz “Bakı Metropoliteni” QSC-nin fəaliyyət istiqamətinə daxil edilməsinə gəldikdə isə A.Nəbiyev bildirdi ki, bunu ictimai nəqliyyatın vahid idarəetmə və inteqrasiya prinsipləri baxımından izah etmək olar:

"2026-cı ilin oktyabr ayında qurumun fəaliyyət dairəsinə sərnişin kanat yollarının layihələndirilməsi, tikintisi və istismarı ilə bağlı funksiyalar da daxil edilib. Metropoliten böyük sərnişin axınlarının idarə olunması, texniki təhlükəsizlik, stansiya infrastrukturu, elektriklə işləyən nəqliyyat sistemlərinin istismarı və sərnişindaşımanın təşkili sahəsində təcrübəyə malikdir. Kanat yolu ilə metro texniki baxımdan fərqli nəqliyyat sistemləri olsa da, onların hər ikisi xüsusi infrastruktur, ciddi təhlükəsizlik standartları, mərkəzləşdirilmiş idarəetmə və peşəkar texniki xidmət tələb edir. Bu baxımdan kanat yolunun metropolitenin fəaliyyət istiqamətinə daxil edilməsi vahid nəqliyyat şəbəkəsinin formalaşdırılması üçün müəyyən üstünlüklər yarada bilər. Lakin burada xüsusi vurğulamaq istəyirəm ki, metropoliten sahəsində təcrübənin olması kanat yolu üzrə bütün texniki məsələlərin avtomatik həll olunması demək deyil. Bu sahədə beynəlxalq təcrübəyə malik mühəndislərin, ixtisaslaşmış layihə təşkilatlarının və təhlükəsizlik üzrə mütəxəssislərin iştirakı vacibdir".

O qeyd etdi ki, dünyanın müxtəlif şəhərlərində kanat yollarından yalnız turizm məqsədilə deyil, gündəlik sərnişindaşıma üçün də istifadə olunur:

"Xüsusilə dağlıq relyefə malik, sıx məskunlaşmış və yeni avtomobil yollarının çəkilməsi çətin olan ərazilərdə bu nəqliyyat növü müəyyən üstünlüklər yaradır. Bakı üçün də belə bir model nəzərdən keçirilə bilər. Ancaq unutmaq olmaz ki, kanat yolu nə metronu, nə də avtobus nəqliyyatını tam əvəz edə bilər. Bu sistem yalnız düzgün seçilmiş istiqamətlərdə mövcud ictimai nəqliyyatın yükünü müəyyən qədər azaltmaq və sərnişinlərə əlavə hərəkət imkanı yaratmaq üçün nəzərdə tutulmalıdır. Hesab edirəm ki, layihəyə başlamazdan əvvəl şəhərin müxtəlif ərazilərində sərnişin axınının təhlili aparılmalı, potensial marşrutlar müqayisə edilməli və ən səmərəli istiqamət müəyyənləşdirilməlidir. İlk mərhələdə nisbətən qısa, lakin gündəlik sərnişin tələbatının yüksək olduğu bir istiqamətdə pilot layihənin həyata keçirilməsi də nəzərdən keçirilə bilər. Bu zaman sistemin küləkli hava şəraitində fəaliyyəti, sərnişinlərin istifadə intensivliyi, texniki xidmət xərcləri və digər nəqliyyat vasitələri ilə inteqrasiyası real şəraitdə qiymətləndirilə bilər. Nəticələr müsbət olarsa, gələcəkdə digər istiqamətlərdə də kanat yolu şəbəkəsinin genişləndirilməsi məsələsinə baxmaq mümkündür. Əsas məqsəd şəhərə yeni bir nəqliyyat növü gətirmək naminə böyük vəsait xərcləmək deyil, mövcud nəqliyyat problemlərinin həllinə real töhfə vermək olmalıdır. Bu gün Bakının əsas problemlərindən biri nəqliyyat vasitələrinin sayının çoxluğu, bəzi istiqamətlərdə alternativ ictimai nəqliyyat imkanlarının məhdudluğu və sərnişin axınının müəyyən qovşaqlarda həddindən artıq cəmləşməsidir. Ona görə də yeni layihələr hazırlanarkən onların şəhərin ümumi nəqliyyat strategiyasına uyğunluğu əsas götürülməlidir”.

Ekspert hesab edir ki, kanat yolu düzgün planlaşdırılarsa, xüsusilə mürəkkəb relyefli ərazilərdə yaşayan insanların gündəlik hərəkətini asanlaşdıra, müəyyən istiqamətlərdə avtomobildən asılılığı azalda və ictimai nəqliyyatın əlçatanlığını artıra bilər:

“Amma bunun üçün təhlükəsizlik, iqtisadi səmərəlilik, sərnişin tələbatı və nəqliyyat inteqrasiyası birinci yerdə dayanmalıdır. Ən vacib məsələ kanat yolunun haradan keçəcəyindən daha çox, hansı nəqliyyat problemini həll edəcəyidir. Bakı üçün kanat yolu sadəcə şəhərin üzərində hərəkət edən kabinələr deyil, vətəndaşın vaxtına qənaət edən, təhlükəsiz, əlçatan və ümumi nəqliyyat sisteminə inteqrasiya olunmuş real sərnişindaşıma vasitəsi olmalıdır”.

Aytəkin TOFİQQIZI