“Azyaşlı uşaqların dini baş örtüyü geyinməsi yanlışdır” - AMEA-nın şöbə müdiri

“Ölkəmizdə məktəbli formasının tətbiqi ilə bağlı məsələ təhsillə əlaqəli çevrələrdə ciddi müzakirələr yaratmışdır. Bu müzakirələrə cəmiyyətin ən müxtəlif sosial qruplarının nümayəndələri də qoşulub və müzakirələr genişlənib. Məktəbli forması təhsil işçiləri tərəfindən dünyəvilik prinsipi əsas götürülməklə şagirdlərin hüquqlarına uyğun hesab edilir. Burada əsas məsələ yalnız məktəbli geyiminin olub-olmaması deyil, həm də şagirdin təhsil hüququnun qorunması, seçim azadlığına hörmət və məktəb mühitində qarşılıqlı anlaşmanın təmin edilməsidir”.

Bunu Redaktor.az-a açıqlamasında AMEA Folklor İnstitutunun Mərasim folkloru və milli kulinariya ənənəsi şöbəsinin müdiri Ağaverdi Xəlil bildirdi.

Onun sözlərinə görə, geyim məsələsi bəzi insanlar üçün dini inancın, mənəvi dəyərlərin və şəxsi kimliyin ifadəsidir:

“Bu baxımdan, onun geyinilməsi fərdi seçim və geyim azadlığı ilə əlaqələndirilir. Məlumdur ki, məktəbin əsas vəzifəsi şagirdlərə bilik vermək, bərabər imkanlar yaratmaq və təhsil mühitində ümumi qaydaları qorumaqdır. Bu yanaşmada məktəbin vahid geyim və davranış normaları əsas götürülə bilər. Hüquqi baxımdan geyimlə bağlı qərarlar dini etiqad azadlığı, təhsil hüququ, ayrı-seçkiliyin yolverilməzliyi və qüvvədə olan təhsil qaydaları nəzərə alınmaqla qiymətləndirilməlidir”.

Müsahibimiz qeyd etdi ki, məktəbli formasının tətbiqi, əsasən, aşağıdakı məqsədlərlə əsaslandırılır:

“Bərabərlik: Şagirdlər arasında geyim və maddi imkan fərqlərinin nümayişini azaltmaq.

İntizam: Məktəbdə vahid qaydaların və təhsil mühitinin formalaşmasına kömək etmək.

Məktəb kimliyi: Şagirdlərdə məktəbə mənsubiyyət və kollektiv məsuliyyət hissini gücləndirmək.

Sosial rahatlıq: Gündəlik geyim seçimi ilə bağlı əlavə çətinlikləri azaltmaq.

Bununla yanaşı, məktəbli formasının qiyməti, ailələrin maddi imkanları, rahatlığı, iqlimə uyğunluğu və fərdi xüsusiyyətlər də nəzərə alınmalıdır. Forma şagirdlərin təhsilə çıxışını çətinləşdirən əlavə maliyyə yükünə çevrilməməlidir”.

Həmsöhbətimiz əlavə etdi ki, məktəbli forması ilə baş örtüsünü bir-birinə zidd qoymaq mütləq deyil:

“Məktəbli forması ilə baş örtüsünün uyğunlaşdırılması mümkün ola bilər. Məsələn, məktəbin ümumi rəng və geyim standartlarını qorumaqla dini səbəblərdən baş örtüyü taxan şagirdlərin hüquqlarının necə təmin ediləcəyini müzakirə etmək olar. Azyaşlı uşaqların dini baş örtüyü geyinməsi yanlışdır. Bunun mühafizəkar mömin dairələrdən kənarda müsbət izahı yoxdur. Bəzi qadınların qara çadra geyməsi də cəmiyyətdə xoş qarşılanmır. Mühafizəkar dini geyim formasının məktəb daxilinə gətirilməsi təhsilə mənəvi töhfə verməz. Bununla yanaşı, baş örtüsündən istifadə edən müəllimlər və yuxarı sinif şagirdləri anlayışla qarşılanmalı və məktəbdəki fəaliyyətləri məhdudlaşdırılmamalıdır”.

Ağaverdi Xəlil hesab edir ki, bu məsələdə inzibati məhdudiyyətlərdən daha çox maarifləndirməyə üstünlük verilməli, dünyəvi təhsil modelinə uyğunlaşma istiqamətində tədrici addımlar atılmalıdır:

“Bu istiqamətdə inzibati metodlara deyil, daha çox maarifçi yönümə yer verilməli və dünyəvi modelə uyğunlaşdırma istiqamətində tədrici addımlar atılmalıdır. Birdən-birə məktəbin qapısını şagirdin və müəllimin üzünə bağlamaq olmaz. Hökumətin vahid məktəbli geyimi qərarı təkmilləşdirilməlidir, dünyəviliklə millilik arasında ortaq nöqtə axtarılmalıdır. Təklif edilən məktəbli forması özündə milli geyim ənənələrindən gələn xüsusiyyətləri də bu və ya digər şəkildə əks etdirsə, daha doğru olar. Dünyada öz milli geyimlərinə sadiq xalqların təhsil sahəsindəki nailiyyətləri məlumdur”.

A.Xəlil həmçinin milli geyim elementlərinin məktəbli formasında əks olunmasının yuxarı sinif şagirdlərinin baş örtüyündən istifadəsi məsələsi ilə uzlaşdırılmasının mümkünlüyünü vurğuladı:

“Milli geyim elementlərini də özündə əks etdirən məktəbli forması yuxarı sinif şagirdləri üçün baş örtüsünün milli formalarından istifadəni istisna etməməlidir. Azərbaycanın dünyəvi təhsil sistemi şəraitində bu məsələ hüquqi normalar, təhsil müəssisələrinin geyim qaydaları və dini etiqad azadlığı çərçivəsində nəzərdən keçirilməlidir. Konkret hüquqi nəticə çıxarmaq üçün qüvvədə olan məktəbli forması qaydalarına və müvafiq normativ sənədlərə əsaslanmaq lazımdır. Nəticə etibarilə, məktəbli formasının tətbiqi ilə milli geyim ənənəsi arasında əlaqə yaratmaq mümkündür. Bunun üçün vahid geyim qaydalarının məqsədi aydın olmalı, həmin qaydalar ədalətli tətbiq edilməli, ailələrin maddi imkanları nəzərə alınmalı və şagirdlərin hüquqlarına hörmət göstərilməlidir”.

Xədicə BAXIŞLI