"Vahid məktəbli forması milli-mənəvi dəyərlərin məktəb mühitində ifadə olunmasına maneə yaratmır" - Müəllim

"Məktəbli forması haqqında danışarkən məsələni yalnız geyim seçimi kimi qiymətləndirmək doğru olmaz. Vahid məktəbli forması, əslində, məktəb mühitində bərabərlik, nizam-intizam, aidlik və sosial adaptasiya kimi daha geniş anlayışlarla əlaqəlidir. Məktəbin əsas məqsədi yalnız bilik ötürmək deyil, həm də uşaqların bir-birinə hörmət etdiyi, özünü təhlükəsiz və bərabər hiss etdiyi sağlam sosial mühit formalaşdırmaqdır".

Bu sözləri Redaktor.az-a açıqlamasında ingilis dili müəllimi Səbinə Babayeva Azərbaycanda dövlət ümumi təhsil müəssisələrində şagirdlərin geyim forması ilə bağlı yeni qaydalara münasibət bildirərkən dedi.

O qeyd etdi ki, məktəb mühitinin əsas prinsiplərindən biri bərabərlikdir:

"Uşağın hansı ailədən gəlməsi, ailəsinin maddi imkanlarının hansı səviyyədə olması, etnik və ya dini mənşəyi onun təhsil imkanlarını müəyyən etməməlidir. Eyni məktəbdə, eyni sinifdə və eyni parta arxasında oturan uşaqların özlərini bir-birindən üstün və ya aşağı hiss etməməsi məktəb mədəniyyətinin mühüm göstəricilərindən biridir.

Bu baxımdan vahid məktəbli forması sosial-iqtisadi fərqlərin məktəb mühitində görünənliyini müəyyən qədər azaltmağa xidmət edə bilər. Şagirdin geyimi onun ailəsinin maddi imkanlarının nümayişinə çevrilmədikdə, uşaqlar arasında geyim üzərindən müqayisə və sosial təzyiqin yaranması üçün daha az zəmin formalaşır. Eyni forma, eyni məktəb mühiti və eyni qaydalar şagirdlərdə kollektivə aidlik hissini gücləndirə bilər".

Müəllimin sözlərinə görə, digər mühüm məsələ isə məktəbin dünyəvi və neytral təhsil mühiti olmasıdır:

"Dövlət təhsil sistemi bütün şagirdlər üçün bərabər, neytral və inklüziv mühit yaratmağı qarşıya məqsəd qoyur. Bu yanaşma müxtəlif ailələrdən və fərqli sosial-mədəni mühitlərdən gələn uşaqların təhsil prosesində özlərini təhlükəsiz və qəbul olunmuş hiss etməsinə imkan yaradır.

Bununla yanaşı, vahid məktəbli forması milli-mənəvi dəyərlərin məktəb mühitində ifadə olunmasına maneə yaratmır. Qərara əsasən, milli-mənəvi dəyərlərlə bağlı keçirilən tədbirlər zamanı Pedaqoji Şuranın qərarı ilə milli geyimlərdən və ya onların elementlərindən istifadə edilə bilər. Bu yanaşma vahid məktəbli geyimi ilə milli-mədəni irsin nümayiş etdirilməsi arasında balans yaratmağa imkan verir.

Belə tədbirlər uşaqların milli irs, tarix və mədəniyyətlə bağlı biliklərinin və marağının artırılması baxımından da əhəmiyyət daşıya bilər. Burada əsas məsələ milli geyimin gündəlik məktəbli formasının əvəzi kimi deyil, xüsusi tədbirin məzmununa uyğun olaraq istifadə edilməsidir".

S.Babayeva hesab edir ki, vahid geyim həm də məktəb kimliyinin formalaşmasına təsir edən amillərdən biridir:

"Şagird məktəb formasını geyinməklə müəyyən bir kollektivin üzvü olduğunu hiss edir. Bu, onun məktəbə münasibətində məsuliyyət və aidlik hissinin formalaşmasına müəyyən töhfə verə bilər. Məktəb yalnız dərs keçirilən bina deyil; eyni zamanda uşağın sosial münasibətləri, davranış qaydalarını və kollektiv daxilində məsuliyyət hissini öyrəndiyi bir mühitdir.

Təbii ki, vahid məktəbli forması müəyyən edilərkən yalnız estetik görünüş əsas götürülməməlidir. Geyim rahat, praktik, təhlükəsiz və şagirdlərin yaş xüsusiyyətlərinə uyğun olmalıdır. Uşağın hərəkətinə mane olan, hava şəraitinə uyğun olmayan və ya gündəlik məktəb fəaliyyətini çətinləşdirən geyim formasının tətbiqi məqsədə uyğun olmaz. Məktəbli forması ilk növbədə uşağın rahatlığını və təhsil prosesinin normal təşkilini təmin etməlidir.

Bu məsələdə məktəb-valideyn əməkdaşlığı da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Geyim kodeksinin müəyyən edilməsi və ona əməl olunması yalnız məktəbin deyil, valideynlərin də məsuliyyətini tələb edir. Qaydaların əvvəlcədən aydın şəkildə müəyyənləşdirilməsi və bütün şagirdlərə eyni formada tətbiq edilməsi məktəbdə nizam-intizamın formalaşmasına və valideynlərlə məktəb arasında qarşılıqlı anlaşmanın güclənməsinə kömək edə bilər.

Qərara əsasən, şagirdlərin müəyyən edilmiş geyim qaydalarına riayət edib-etməməsi ilə bağlı məsələlərə məktəbin Pedaqoji Şurası baxacaq. Bu, geyim qaydalarının icrası məsələsində məktəbin daxilində müəyyən institusional mexanizmin mövcud olduğunu göstərir. Burada əsas məqam qaydaların yalnız müəyyən edilməsi deyil, onların şagirdlərə aydın şəkildə izah edilməsi və tətbiq zamanı obyektiv yanaşmanın qorunmasıdır".

Müsahibimiz vurğuladı ki, məktəbli geyimi məsələsi yalnız “nə geyinməliyik?” sualından ibarət deyil.

"Bu, məktəbdə hansı dəyərlərin ön plana çəkildiyi ilə bağlı məsələdir. Bərabərlik, aidlik, məsuliyyət, qarşılıqlı hörmət, nizam-intizam və inklüzivlik kimi dəyərlər məktəb mühitinin ayrılmaz hissəsidir. Eyni zamanda milli-mənəvi dəyərlərin xüsusi tədbirlər vasitəsilə yaşadılması və nümayiş etdirilməsi də məktəb həyatının mühüm komponentlərindən biri ola bilər.

Ona görə də vahid məktəbli forması yalnız zahiri görünüşün eyniləşdirilməsi kimi deyil, vahid və sağlam məktəb mühitinin formalaşdırılmasına xidmət edən vasitələrdən biri kimi dəyərləndirilməlidir. Əsas məqsəd uşaqları bir-birinə bənzətmək deyil, onların fərdi xüsusiyyətlərindən asılı olmayaraq eyni təhsil mühitində bərabər imkanlara malik olduqlarını hiss etdirməkdir.

Məktəbdə forma eyni ola bilər, amma uşaqların fərdiliyi, düşüncəsi, dünyagörüşü və bacarıqları eyni olmaq məcburiyyətində deyil. Əksinə, sağlam məktəb mühiti xarici görünüşdə müəyyən ümumiliyi qoruyarkən, hər bir uşağın öz potensialını sərbəst şəkildə ortaya qoymasına imkan verməlidir. Vahid məktəbli forması da məhz bu balansın bir hissəsi kimi - bərabərlik və məktəb kimliyi ilə yanaşı, milli-mədəni dəyərlərə hörmət çərçivəsində nəzərdən keçirilməlidir", - deyə S.Babayeva yekunlaşdırdı.

Aytəkin TOFİQQIZI