Müəllimin geyimi şagirdə hansı mesajı verir? - Direktor müavini DANIŞDI

Nazirlər Kabineti dövlət ümumi təhsil müəssisələrində təhsilverənlərin geyim tələblərini təsdiq edib. Qəbul olunan sənədə əsasən təhsilverənlərin geyimi və geyim elementləri ümumi təhsilin dünyəvilik prinsipinə uyğun şəkildə, mövsümə uyğun təmiz, səliqəli, sadə və işgüzar üslubda olmalıdır. Pedaqoji fəaliyyətin xarakterinə və təhsilalanların yaş xüsusiyyətlərinə uyğun olmayan, həmçinin bu tələblərlə müəyyən edilmiş geyim üslubundan kənara çıxan geyimlərdən və geyim elementlərindən istifadəyə yol verilmir.   

Müəllimlər üçün geyim tələblərinin müəyyənləşdirilməsi məktəblərdə işgüzar mühitin formalaşmasına necə təsir edə bilər? Təhsilverənlərin səliqəli və işgüzar üslubda geyinməsi şagirdlər üçün nümunə baxımından nə dərəcədə əhəmiyyətlidir?

Mövzu ilə bağlı Redaktor.az-a danışan Bakı şəhəri Suraxanı rayonundakı V. Mirzəliyev adına 281 nömrəli tam orta məktəbin tədris işləri üzrə direktor müavini, məktəb idarəetməsi sahəsində üç kitabın müəllifi, təlimçi, “Azərbaycan Təhsili” maarifləndirici sosial platformasının rəhbəri, təhsil eksperti Aqşin Kazımov qeyd etdi ki, məktəb yalnız bilik verilən məkan deyil:

"Məktəb həm də davranışın, ünsiyyətin, mədəniyyətin və şəxsi nümunənin formalaşdığı bir mühitdir. Bu baxımdan müəllimin dərs zamanı söylədiyi söz qədər onun davranışı, ünsiyyət tərzi və xarici görünüşü də şagirdin yaddaşında iz buraxa bilir. Nazirlər Kabinetinin dövlət ümumi təhsil müəssisələrində təhsilverənlərin geyim tələblərini müəyyənləşdirməsi də məhz məktəb mühitində səliqə, işgüzarlıq və pedaqoji nüfuzun daha da möhkəmləndirilməsi baxımından mühüm addım kimi qiymətləndirilə bilər. Yeni yanaşmanın əsas məğzi müəllimin fərdiliyini məhdudlaşdırmaq deyil, pedaqoji fəaliyyətə uyğun peşəkar görünüş üçün ümumi çərçivə yaratmaqdır. Tələblərə əsasən, təhsilverənin geyimi ümumi təhsilin dünyəvilik prinsipinə uyğun, mövsümə münasib, təmiz, səliqəli, sadə və işgüzar üslubda olmalıdır. Eyni zamanda pedaqoji fəaliyyətin xarakterinə və təhsilalanların yaş xüsusiyyətlərinə uyğun olmayan geyimlərə yol verilməməsi nəzərdə tutulur".

Onun sözlərinə görə, məktəbdə işgüzar mühit yalnız dərsin keyfiyyəti və nizam-intizamla yaranmır:

"Burada məktəb əməkdaşlarının davranışı, danışıq mədəniyyəti, qarşılıqlı münasibəti və peşəkar görünüşü də mühüm rol oynayır. Müəllimin səliqəli və işgüzar geyimi ilk növbədə məktəbdə peşəkar atmosfer yaradır. Şagird məktəbə daxil olduğu andan müəllimdə müəyyən bir ciddilik, məsuliyyət və nizam görür. Bu, məktəbin ümumi ab-havasına da təsir edə bilər. Burada mühüm bir məqam var: işgüzar geyim sərtlik demək deyil. Müəllim həm peşəkar, həm də müasir görünə bilər. Sadəlik, zövq və səliqə bir-birini tamamladıqda müəllimin xarici görünüşü onun peşəkar imicinin bir hissəsinə çevrilir. Əslində, məktəbdə formalaşdırılmaq istənilən mədəniyyətin müəyyən elementləri müəllimin gündəlik davranışında görünməlidir".

Həmsöhbətimiz diqqətə çatdırdı ki, şagird müəllimdən yalnız dərs kitabındakı məlumatları öyrənmir:

"O, müəllimin danışığından, insanlarla münasibətindən, məsuliyyətindən, vaxtında gəlməsindən, davranışından və hətta səliqəsindən də öyrənir. Müəllimin səliqəli geyinməsi şagirdə birbaşa və ya dolayı şəkildə belə mesaj verə bilər: “İnsan özünə, gördüyü işə və olduğu mühitə hörmət etməlidir.” Bu baxımdan müəllimin geyimi sadəcə estetik məsələ deyil. O, pedaqoji nümunənin kiçik, lakin görünən elementlərindən biridir. Şagird məktəbdə müəlliminin səliqəsini gördükcə, geyimə, şəxsi gigiyenaya və ümumi görünüşə münasibətdə müəyyən davranış modeli formalaşdıra bilər. Xüsusilə yeniyetmə yaşlarında böyüklərin şəxsi nümunəsi tərbiyə prosesində mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Müəllim geyiminə müəyyən tələblərin qoyulması heç də bütün müəllimlərin eyni geyinməsi anlamına gəlməməlidir. Əksinə, burada əsas məsələ vahid geyim deyil, vahid peşəkarlıq anlayışıdır. Müəllim öz zövqünü, fərdi üslubunu və şəxsiyyətini qorumaqla yanaşı, məktəb mühitinə uyğun geyim seçə bilər. Bir müəllim klassik kostyuma, digəri sadə işgüzar geyimə üstünlük verə bilər. Əsas olan geyimin təmiz, səliqəli, sadə, işgüzar və pedaqoji fəaliyyətə uyğun olmasıdır. Bu yanaşma həm müəllimin şəxsiyyətinə hörməti, həm də məktəbin peşəkar simasını qorumağa imkan verir. Bununla yanaşı, çox vacib bir həqiqəti də unutmaq olmaz: müəllimin nüfuzunu yalnız geyimi müəyyən etmir".

Aqşin Kazımovun fikirincə, ən bahalı kostyum da müəllimin pedaqoji bacarığını əvəz edə bilməz:

"Səliqəli geyim müəllimin peşəkarlığının yalnız görünən tərəfidir. Əsas göstəricilər isə onun biliyi, ədalətli münasibəti, şagirdə yanaşması, pedaqoji etikası, səbr və məsuliyyətidir. Şagird üçün əsl nümunə olan müəllim həm görünüşü ilə, həm də davranışı ilə peşəkarlıq nümayiş etdirən müəllimdir. Ona görə də geyim tələblərinə yalnız “nə geyinmək olar, nə geyinmək olmaz” prizmasından baxmaq düzgün olmaz. Bu məsələyə daha geniş – məktəb mədəniyyətinin formalaşdırılması kontekstində yanaşmaq lazımdır. Bir məktəbin ümumi siması bəzən ən kiçik detallarda özünü göstərir. Təmiz sinif otağı, səliqəli məktəb həyəti, müəllimin işgüzar görünüşü, şagirdin məktəb formasına münasibəti, dəhlizdəki davranış qaydaları, müəllim-şagird ünsiyyəti – bunların hər biri məktəb mədəniyyətinin ayrı-ayrı hissələridir. Bu baxımdan müəllim geyiminə dair tələblərin müsbət tərəfi ondan ibarət ola bilər ki, məktəbdə səliqə, sadəlik, peşəkarlıq və qarşılıqlı hörmət anlayışları daha da güclənsin.

Əsas məsələ isə bu tələblərin tətbiqi zamanı müəllimə hörmət, pedaqoji fəaliyyətin xüsusiyyətləri və sağlam yanaşmanın qorunmasıdır. Çünki məktəbin məqsədi müəllimi geyiminə görə qiymətləndirmək deyil, onun peşəkarlığını daha yaxşı nümayiş etdirə biləcəyi mühit yaratmaqdır. Müəllim məktəbin simasıdır. Onun geyimi bu simanın yalnız bir hissəsidir, lakin görünən hissəsidir. Səliqəli, sadə və işgüzar geyim müəllimin peşəkar mövqeyini tamamlayır, məktəbdə işgüzar atmosferin yaranmasına müsbət təsir göstərə və şagirdlər üçün gündəlik həyat nümunəsinə çevrilə bilər. Ən gözəl yanaşma isə budur: Müəllim şagirdə yalnız “necə geyinməyi” deyil, “özünə və gördüyü işə necə hörmət etməyi” göstərməlidir. Çünki müəllimin ən güclü geyimi kostyum və ya köynək deyil - bilik, mədəniyyət, davranış və şəxsiyyətidir. Səliqəli müəllim məktəbin görünüşünü, peşəkar müəllim isə məktəbin nüfuzunu formalaşdırır".

Aytəkin TOFİQQIZI