“Məktəbdə geyim qaydaları azadlığın məhdudlaşdırılması deyil” - AÇIQLAMA 

“Müasir dünyada məktəblər təkcə bilik ötürən platformalar deyil, həm də fərdin formalaşdığı, cəmiyyətə inteqrasiya olunduğu əsas sosial institutlardır. Bu baxımdan, məktəblərdə tətbiq olunan vahid geyim forması və zahiri görkəmlə bağlı, o cümlədən makiyaj, dırnaq, saqqal və geyim ölçülərinə dair nizam-intizam qaydaları pedaqogika və sosiologiyanın fundamental prinsiplərinə əsaslanır. Bu tənzimləmələr ilk növbədə fərqli iqtisadi imkanlara malik ailələrin övladlarının bir araya gəldiyi ortaq məkanda maddi bərabərsizliyin vizual təzahürünü aradan qaldırır. Beləliklə, şagirdlər arasında geyim yarışı və estetik rəqabət meylləri zəifləyir, yarana biləcək psixoloji təzyiqlər və kənarlaşdırılma riskləri kəskin şəkildə azalır, hər bir uşağın məktəb mühitində özünü bərabərhüquqlu hiss etməsinə şərait yaranır”.

Bu sözləri Redaktor.az-a açıqlamasında fəlsəfə doktoru, Azərbaycan Gənc Alim, Doktorant və Magistrlər Cəmiyyətinin sədri İlqar Orucov dedi.

“Pedaqoji psixologiya sübut edir ki, vizual qıcıqlandırıcıların, həddindən artıq diqqətçəkən elementlərin, açıq-saçıq və qeyri-standart geyimlərin çoxluğu yeniyetmələrin diqqətini dərsin məzmunundan yayındırır. Vahid standartların tətbiqi idrak proseslərini və zehni konsentrasiyanı birbaşa akademik fəaliyyətə və intellektual inkişafa yönəldir. Bu qaydalar şagirdə şüuraltı olaraq ötürür ki, təhsil müəssisəsi elmin və mənəviyyatın təməlinin qoyulduğu müqəddəs bir məkandır. Eyni qaydalara riayət etmək şagirdlərdə fərdiyyətçilikdən kollektivizmə keçidi stimullaşdırır, onlara icmanın parçası olduqlarını, yəni aidiyyət hissini aşılayır və gənc nəsildə erkən yaşlardan sosial məsuliyyət mədəniyyətini formalaşdırır”, - deyə ekspert bildirdi.

Onun sözlərinə görə, beynəlxalq elmi araşdırmalar göstərir ki, təhsil müəssisələrində vizual standartların müəyyənləşdirilməsi şagirdlərin həm akademik keyfiyyətlərinə, həm də sosial davranışlarına birbaşa təsir göstərir:

“Xüsusilə, Böyük Britaniyada həyata keçirilən irimiqyaslı sorğuların nəticələrinə görə, vahid geyim və nizam-intizam qaydalarının tətbiq olunduğu məktəblərdə şagirdlər arasında bullinq, yəni həmyaşıdları tərəfindən psixoloji təzyiq və kənarlaşdırılma hallarında 60%-ə yaxın azalma, dərsə davamiyyətdə isə 8% artım qeydə alınmışdır. Eyni tədqiqat çərçivəsində şagirdlərin 55%-i vizual standartların onların dərslərə və akademik fəaliyyətə fokuslanmasını əhəmiyyətli dərəcədə artırdığını bəyan etmişdir. Bu statistik göstəricilər sübut edir ki, zahiri görkəmin müəyyən çərçivəyə salınması təhsil mühitində psixoloji gərginliyi azaldır və təlimin effektivliyini yüksəldir.

Sosioloji nəzəriyyələr baxımından yanaşdıqda, Devid Krokett və Melani Uallendorf kimi sosioloqların araşdırmaları göstərir ki, məktəblərdə geyim məhdudiyyətlərinin qoyulması yeniyetmələr arasında bahalı markalarla üstünlük nümayiş etdirmək meylini qismən cilovlamaq üçün ən effektiv mexanizmlərdən biridir. Maddi bərabərsizliyin vizual təzahürlərinin sıfırlanması fərqli sosial-iqtisadi təbəqələrdən gələn uşaqların hamısının özünü eyni dərəcədə dəyərli və bərabərhüquqlu hiss etməsinə şərait yaradır. Pedaqoji psixologiyada qəbul edilmiş digər bir elmi yanaşmaya əsasən, geyim və zahiri görkəmdə rəsmi standartlara əməl olunması şagirdlərdə yüksək daxili nizam-intizam, güclü iradə və sosial motivasiya formalaşdırır”.

İ.Orucov vurğuladı ki, hər bir rəsmi mühitin özünəməxsus etiket və korporativ geyim normaları mövcuddur:

“Məktəb mühitində qoyulan daxili nizam-intizam qaydaları şagirdlərin gələcəkdə rəsmi və peşəkar mühitlərə adaptasiyasını əhəmiyyətli dərəcədə asanlaşdırır. Onlar erkən yaşlarından sərbəst mühitlə rəsmi mühitin sərhədlərini fərqləndirməyi və müəyyən çərçivələrə hörmətlə yanaşmağı öyrənirlər. Bu səbəbdən, sözügedən qaydalara fərdi azadlıqların məhdudlaşdırılması kimi deyil, əksinə, hər bir şagirdin bərabər, təhlükəsiz və sağlam psixoloji iqlimdə təhsil almasını təmin edən demokratik tənzimləmə mexanizmi kimi yanaşmaq lazımdır”.

Aytəkin TOFİQQIZI