Əraqçinin "Türkiyə İranı xilas etdi" açıqlaması - Generaldan ŞƏRH

Türkiyə 40 günlük müharibə zamanı İranı bölmək planının həyata keçirilməsinin qarşısını alıb. Bunu İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi deyib.

O, Türkiyənin Şimali İraqdan kürd silahlı qruplarının İrana daxil olmasının qarşısını almaqda fəal rol oynadığını və İranın bölünməsi üçün ssenarilərin formalaşmasına mane olduğunu bildirib.

Redaktor.az-a bu barədə danışan Türkiyənin Azərbaycandakı keçmiş hərbi attaşesi, ehtiyatda olan general Yücel Karauz bildirdi ki, bu çıxış İranın rəsmi mövqeyini əks etdirən diplomatik bir bəyanatdır, lakin onu geosiyasi kontekstdə ehtiyatla qiymətləndirmək lazımdır:

"İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçinin son günlər səsləndirdiyi bu fikirlərin real olduğu bildirilir. O, “40 günlük müharibə” dövründə – ABŞ və İsrailin müdaxiləsi kimi təqdim edilən qarşıdurma zamanı – Türkiyənin Şimali İraqdan İran ərazisinə keçmək istəyən, İrana qarşı fəaliyyət göstərən kürd silahlı qrupların qarşısını aldığını bildirib. Əraqçi bununla İranın “bölünməsi” və daxili qarışıqlıq yaradılması planlarının uğursuz olduğunu vurğulayıb. O, həmçinin Türkiyənin ABŞ ilə danışıqlar apardığını və bu prosesdə möhkəm mövqe nümayiş etdirdiyini qeyd edib. Burada qeyd olunan “40 günlük müharibə” 2026-cı ildə baş verdiyi iddia edilən ABŞ/İsrail-İran qarşıdurmasına aid edilir. Müxtəlif mənbələrdə bu hadisə “İrana qarşı müharibə” kimi təqdim olunur. İran rəsmiləri bu prosesi strateji qələbə kimi qiymətləndirsələr də, qarşıdurmanın bütün detalları hələ tam şəkildə ictimaiyyətə açıqlanmayıb. Əraqçinin son açıqlamalarında, xüsusilə Hörmüz boğazı, atəşkəs və müharibənin nəticələri ilə bağlı məsələlərə toxunulduğu bildirilir".

General qeyd etdi ki, bu bəyanatı İranın mövqeyi baxımından bir neçə aspektdən qiymətləndirmək olar:

"İlk növbədə, bu, Türkiyə ilə münasibətləri yaxşılaşdırmağa və iki ölkə arasında ortaq maraqları ön plana çıxarmağa yönəlmiş diplomatik jest kimi görünür. Xüsusilə PKK və digər kürd silahlı qruplarına qarşı mübarizə məsələsi Ankara və Tehran üçün ortaq təhlükəsizlik mövzularından biridir. Hər iki ölkə sərhəd təhlükəsizliyi və terrorla mübarizə sahəsində əməkdaşlıq imkanlarına malikdir.

Digər tərəfdən, bu açıqlama İran daxilində də müəyyən siyasi məqsədlərə xidmət edə bilər. Xarici təhlükə və “ölkənin parçalanması planları” ilə bağlı mesajlar milli birlik ideyasını gücləndirmək və hakimiyyətin legitimliyini qorumaq məqsədi daşıya bilər. Bununla yanaşı, bəyanata skeptik yanaşan məqamlar da mövcuddur. İran diplomatiyası tarixən ABŞ və İsrail tərəfindən müxtəlif sui-qəsd və təhdid planlarının olduğunu tez-tez vurğulayır. Lakin bu konkret iddialarla bağlı məsələn, Türkiyənin hansı danışıqları apardığı, hansı qrupların hərəkətə keçmək niyyətində olduğu və Türkiyənin hansı addımlarla buna mane olduğu barədə – açıq və təsdiqlənən məlumatlar məhduddur. Buna görə də bu açıqlamanı müəyyən mənada siyasi təşəkkür və diplomatik kredit kimi qiymətləndirmək mümkündür.

Geosiyasi baxımdan isə Türkiyənin əsas prioritetinin öz milli təhlükəsizliyi, sərhədlərinin qorunması və PKK kimi qruplara qarşı mübarizə olduğu nəzərə alınmalıdır. Türkiyənin İranla əməkdaşlığı daha çox bu çərçivədə baş verir. Ankara eyni zamanda NATO üzvüdür və Rusiya, İran, ABŞ və digər regional aktorlarla münasibətlərdə balans siyasəti yürüdür. Bu baxımdan Türkiyənin rolunu yalnız “İranı xilas edən tərəf” kimi təqdim etmək reallığın tam mənzərəsini əks etdirmir".

Müsahibimizin sözlərinə görə, kürd silahlı qrupları məsələsi də regionun mürəkkəb problemlərindən biridir:

"Şimali İraqda fəaliyyət göstərən PJAK və digər qruplar uzun illərdir İran üçün təhlükə mənbəyi hesab olunur. Müharibə zamanı bu qrupların aktivləşməsi ehtimalı müzakirə oluna bilərdi, lakin Türkiyənin mövqeyi əsasən öz təhlükəsizlik maraqları ilə bağlıdır. Bəyanatın zamanlaması da diqqət çəkir. Müharibədən sonra səsləndirilən bu fikirlər İranın beynəlxalq arenada dəstək axtarışını və ölkə daxilində ictimai ruh yüksəkliyini artırmaq istəyini əks etdirə bilər.

Ümumilikdə, Abbas Əraqçinin açıqlaması strateji təşəkkür və diplomatik mesaj kimi qiymətləndirilə bilər. Lakin onu tam obyektiv tarixi fakt kimi qəbul etmək düzgün olmazdı. Regiondakı proseslər adətən daha mürəkkəb xarakter daşıyır və ABŞ/İsrail-İran qarşıdurmasının nəticələri, eləcə də Türkiyənin bu prosesdəki rolu daha geniş geosiyasi çərçivədə təhlil edilməlidir. Bu baxımdan Türkiyə mediasının və rəsmi mənbələrinin mövqeyini də nəzərə almaq vacibdir, çünki Ankara bu tip məsələlərə adətən daha ehtiyatlı yanaşır".

Xədicə BAXIŞLI